TBMM Darbe ve Muhtıraları Araştırma Komisyonu Başkanı Nimet Baş, komisyonlarına binlerce başvuru yapıldığını, bu başvuruların büyük bölümünün samimi ve gerçek hayat hikayelerini barındırdığını belirterek, ''Hepimizi etkiliyor. Bazılarını dinlemeyi de düşünüyoruz'' dedi.Baş, kamuoyunun komisyonlarına yönelik yüksek beklenti içinde olduğunu, bu beklentinin karşısında kendilerinin de toplumu doğru bilgilendirmek ve doğru yönlendirmek gibi görevlerinin bulunduğunu ifade etti.Meclis'teki araştırma komisyonlarının İçtüzük çerçevesinde hareket etmeleri, görev ve yetkilerini bu çerçevede kullanması gerektiğine dikkati çeken Baş, ''Elbette toplumun komisyonumuzdan beklentisi çok yüksek. Bu yüksek beklentilere en yüksek düzeyde karşılık vermeyi arzu ederiz. Ancak, hem komisyonumuzun çalışma süresine hem de görev ve yetkilerimizin getirdiği sınırlamalara göre hareket edeceğiz'' dedi.Komisyona bu kadar ilgi gösterilmesini sevindirici bulduğunu belirten Baş, ''Çünkü, Türkiye Cumhuriyeti tarihi aynı zamanda darbeler tarihi. Aynı zamanda yaralı bir demokrasi. Millet iradesinin tecelli ettiği Meclis'in çatısı altında, milletin iradesine sahip çıkma yönünde güçlü bir sesin duyulmuş olması, ortak önergelerle bu komisyonun kurulmuş olması çok önemli. İnşallah bu anlamda kamuoyunun beklentilerine karşılık verecek bir çalışmayı tamamlayacağız. Milletimizin, kendi iradesine sahip çıkma duygusunun çok yüksek olduğunu düşünüyorum. Bu bize hem umut hem de güç veriyor'' diye konuştu.
-''Komisyona binlerce kişi başvurdu''-
Komisyona çok sayıda başvuru yapıldığını, komisyon uzmanlarının bu başvuruları ayırıp ilgili alt komisyonlara ulaştırdığını anlatan Baş, şunları söyledi: ''Darbe ve diğer müdahaleler döneminde kendilerine yönelik yapılanların, uğradıkları haksızlıkların giderilmesi yönünde komisyonumuzdan beklentiler var. Binlerce başvuru var. Çünkü yakın tarihimizde 1980 darbesi ve 28 Şubat postmodern darbe sürecinde bu ülkede çok fazla insan zarar gördü. Öğrencilerden, bürokratlardan tutun öğretim görevlilerine, yargıya kadar hemen her alanda mağdurlar var. Dolayısıyla bu mağdurların da bir şekilde başvurmaları ve o karanlık dönemlerde ortaya çıkan haksızlıkların giderilmesi veya tespiti konusunda yardım istemeleri çok normal. Başvuruların büyük bir bölümü gerçekten samimi ve gerçek hayat hikayelerini barındırıyor. Hepimizi etkiliyor. Kişisel başvuruları elemedik. Bu başvuruların hepsini dikkate alıyor ve önemsiyoruz. Ama komisyonumuz, bir tür hakkın iadesi, tazmini gibi talepleri karşılayamaz. Biz Meclis çatısı altında kurulduk. Ama belki şu çıkarılabilir: Bu mağduriyetler tespit edilebilir, bunlara ilişkin değerlendirmelerimiz olabilir raporumuzda. Hatta başvuru sahiplerinin bazılarını dinlemeyi de düşünüyoruz. Darbe döneminde gerçekten yaşanmış hikayelerin komisyonumuz çalışmalarına çok önemli katkısı olacağını düşünüyorum.'' ''İşkenceleri de ele alacağız'' Nimet Baş, özellikle 1980 darbesi döneminde yaşanan işkenceler konusunda da çalışma yapacaklarını ifade etti. Bir darbenin en önemli özelliklerinden birinin hukukun askıya alınması, hukuk devleti ilkesinin işlerliğinin ortadan kaldırılması olduğunu kaydeden Baş, bunun en önemli sonucunun da temel insan haklarının ihlali olduğunu söyledi.
Baş, şöyle devam etti: ''Temel insan hakları ihlali ne demektir? Gözaltında kayıplar, işkenceler, yargılama faaliyetlerinin hukuka uygun yürütülmemesi ve en belirgini de işkenceler. 685 bin kişi gözaltına alındı 12 Eylül'de. Bu insanların çoğu baskı ve işkencelerden geçti. Hem de çok ağır şekilde. 90 güne kadar gözaltında tutma imkanı vardı. 90 gün, yaklaşık 3 ay poliste kalıyorsunuz. O andan itibaren sizin hangi kötü muameleye maruz kalacağınız, karanlık bir nokta. Gerçekten insan onurunun en ağır zedelendiği hadiselerden birisidir işkence. O yüzden insanlık suçudur, yüz karasıdır. Ben buna maruz kalan insanların hayatları boyunca bu travmayı atlatabileceklerini düşünmüyorum. İnsan olarak hepimiz bir dönemin sorgulamasını yaparken, belki de insanlığımızla yüz yüze gelmemiz gerekiyor. Vicdanımızın, aklımızın ama en fazla da adalet duygumuzun öne çıkması gerekiyor. Bunları reddetmeliyiz. Bunların hiçbir şekilde ülkenin gündemine gelmeyeceği kanaatinin toplumda pekişmesi gerekiyor. En güçlü duygumuz da bu.'' ''Okumak da bile zorlandım'' Darbe dönemindeki işkencelerle ilgili bilimsel çalışma yapılacağını bildiren Baş, işkencenin, komisyon çalışmalarında bir başlık oluşturacağını dile getirdi. Demokrasiye müdahalelerin bireylerde ve toplumda bıraktığı psikolojik ve sosyolojik etkileri inceleyeceklerini anlatan Baş, ''Bir bireyin psikolojisinin etkilenmesi söz konusu olduğunda, işkence konusu kaçınılmaz olarak önümüze gelecek. Ben kendim de bizzat bu alanda, özellikle 12 Eylül dönemini baz alan bir bilimsel araştırma okudum. Ve uygulanan işkenceleri. Açık söyleyeyim, ben bir insan olarak, yazılı bir bilimsel araştırma okurken bile ilk sayfalarından itibaren çok zorlandım. Okumak da bile zorlandım. İşkence, bu konunun en trajik ve en önemli yönlerinde biri. Mutlaka araştırılacak konulardan birisi'' diye konuştu. Nimet Baş, sıkı yönetim mahkemelerinin kararları ve yargılama sürecine ilişkin genel bir incelemede bulunacaklarını kaydetti. Baş, ''Toplum hukuk adına neye maruz kaldı? Hukuk darbeden önce nasıldı, darbe sırasında ve geçiş dönemlerinde nasıldı? Bunlar çok çok önemli. İncelenmesi gereken hususlardan bir tanesi ve inceleme kriterlerimizin başında geliyor' dedi. ''35. madde olmaması gereken bir düzenleme''
Darbe ve muhtıralara dayanak olduğu ifade edilen İç Hizmetler Kanunu'nun 35. maddesine ilişkin düşüncelerini de açıklayan Baş, şunları ifade etti: ''Benim şahsi görüşüme göre olmaması gereken bir düzenleme. Aslında maddenin içeriğine bakarak, bir hukukçu olarak değerlendirme yaparsam, TSK'nın iç ve dış güvenliğin tehlikeye girdiği anlarda görev oluşturması başka bir şeydir, bunun darbelere gerekçe oluşturarak yorumlanması başka bir şeydir. 1980 darbesi, 35. madde gerekçe gösterilerek yapılmıştır. Daha sonra 28 Şubat da bu anayasanın ve bu maddenin eşiğinde, vesayetçi bir demokrasiye yol açmıştır. Ama bu benim şahsi görüşüm. Bu konuda komisyonun bir değerlendirmesi olacak mı olmayacak mı bu konudaki çalışmalara bakmak lazım.'' ''İç hukuk sistemimizde olmayan bir kavram''
Komisyondan çıkacak sonuca göre, Meclis'in, devletin geçmişteki müdahaleleri ile ilgili, devlet adına Türk milletinden özür dilemesinin söz konusu olup olamayacağı sorusuna Baş, şu yanıtı verdi: ''Bizim iç hukuk sistemimizde olmayan bir kavramdan söz ediliyor. Son dönemde tartışılan bir şey. Dünyada örnekleri var. Özellikle kurulan hakikat komisyonları çerçevesinde. Güney Afrika'da, Cezayir, Fas, Almanya'da bu anlamda kurulan komisyonlar, böyle bir misyon edinmişler. Ama bizim kendi iç hukuk sistemimizde böyle bir açıklama yetkimiz yok bizim. Yani her ülkenin kendi hukuk sistemi ve gelenekleri, Meclis'in kendi geleneklerinin rolü vardır. Bizim komisyonumuz önerilerle çıkar, diğer bir ülkeninki başka türlü yorumlarla çıkar. Dolayısıyla böyle bir şey olmalı mı derseniz, Sayın Başbakanımız, Dersim hadisesi konusunda devleti temsilen, 'Ben özür diliyorum' dedi. Yani bu aslında olabilecek bir şey, olmayacak bir şey değil. Ama bizim böyle bir misyonumuz var mı? Çok tartışmalı bir konu.'' ''(Yeni anayasada şunlar olmalı) diyebiliriz'' Nimet Baş, komisyonda yaptıkları çalışmaların, Anayasa Uzlaşma Komisyonu'nun çalışmalarına da katkı sağlayabileceğini ifade etti. Yalnızca ''darbeler kötüdür'' demenin doğru bir tercih olmadığını, her zaman yapılan bir işin somut, elle tutulur ve gözle görülür bir yönünün olması gerektiğini belirten Baş, ''Ben bu anlamda siyasetin biraz daha reel olması gerektiğini düşünüyorum. Doğru şeylerin, doğru zeminde söylenmesi gerektiğini düşünüyorum'' dedi. Anayasa Uzlaşma Komisyonu ile Darbe ve Muhtıraları Araştırma Komisyonu'nun aynı dönemde kurulmuş olmasını önemsediğini kaydeden Baş, şöyle devam etti: ''Yani Anayasa Uzlaşma Komisyonu'nun şu anda Meclis'te çalışıyor olması, bütün siyasi partilerin eşit temsili ile kurulmuş olması çok önemli. Zira, bir siyasi seçim sonuçlarından beklenen yarar iki türlüdür. Biri, yönetimde istikrar diğeri temsilde adalet. Şu anda Meclis'te, temsilde adaletin en yüksek düzeyde sağlandığı bir dönem. Böyle bir dönem olmadı. Gönül ister ki yıllarca askerlerin siyasileri suçladığı ve 'Onlar aralarında anlaşamıyorlar, uzlaşamıyorlar' kelimesi bir yana bırakılır. İlk defa sivil iradenin Meclis iradesiyle bir anayasanın yapılacağı bir dönemi yaşıyoruz. 12 Eylül Anayasası dar bir gömlek. Bu millete, geldiğimiz nokta itibariyle çok dar geliyor. 12 Eylül Anayasası'nda özgürlüklerin istisna, kısıtlamaların kural haline getirildiği bir anayasa. Her yanıyla... 100'ün üzerinde maddesi değişti bugüne kadar ama halen daha o çatı zihniyetin orada temsil edildiğini görüyoruz. O da maalesef 28 Şubat sürecini getirmiştir. 28 Şubat'ı organize edenler ve bu yönde güç alanlar, hukuki dayanaklarını da yine o anayasaya dayandırdılar. Vesayetçi sistemin tekrar müdahalelere imkan sağlamasını önleyecek düzenlemeler yapılmalı. Bunun birinci yolu da anayasa değişikliği. Olmazsa olmaz. Bizim de katkılarımız olabilir. Aynı paralelde giderse, çalışmalarımızın sonuçları itibariyle bizim de önerilerimiz olur anayasadaki değişiklikler hususunda. 'Yeni anayasada şunlar olmalı' diyebiliriz.'' ''Benim de anım var ama paylaşamam'' Nimet Baş, ''12 Eylül 1980 darbesi döneminde, sizin de hafızanızdan silemediğiniz anılarınız var mı?'' sorusuna şu yanıtı verdi: ''Elbette var. Var ama ben bunu paylaşmıyorum. Çünkü komisyon üyelerimizin bir çoğu zaten darbe mağduru. İşkenceye maruz kalmışlar. Hem bizim partimizden, hem muhalefet partilerinden. Bizzat bunu yaşamış, bedelini ödemiş, uzun yıllar cezaevinde kalmış, hak mahrumiyetlerine gitmiş... Benim de tabii ki var. Ama ben bunu şimdi paylaşmayacağım. Çünkü bu tür konularda bizim bireysel hikayelerimize odaklanılsın istemiyorum. Benim şu an itibariyle, görevim itibariyle, bu konuda kendimi veya şahsi duygularımı çok dışında tutarak daha titiz bir çalışmayı sürdürebilmeyi amaçlıyorum. Mümkün olduğu kadar işin içine duygularımızı karıştırmadan... Ama bu milletin hissiyatını kendi duygularımıza yansıtıp o çerçeveyi, raporu yansıtmak... Hedefim bu.'' Baş ayrıca komisyonda, Başbakan Recep Tayyip Erdoğan ya da Bakanlar Kurulu üyelerinden herhangi birinin dinlenmesi yönünde şu ana kadar bir talep gelmediğini ifade etti.
Komisyona çok sayıda başvuru yapıldığını, komisyon uzmanlarının bu başvuruları ayırıp ilgili alt komisyonlara ulaştırdığını anlatan Baş, şunları söyledi: ''Darbe ve diğer müdahaleler döneminde kendilerine yönelik yapılanların, uğradıkları haksızlıkların giderilmesi yönünde komisyonumuzdan beklentiler var. Binlerce başvuru var. Çünkü yakın tarihimizde 1980 darbesi ve 28 Şubat postmodern darbe sürecinde bu ülkede çok fazla insan zarar gördü. Öğrencilerden, bürokratlardan tutun öğretim görevlilerine, yargıya kadar hemen her alanda mağdurlar var. Dolayısıyla bu mağdurların da bir şekilde başvurmaları ve o karanlık dönemlerde ortaya çıkan haksızlıkların giderilmesi veya tespiti konusunda yardım istemeleri çok normal. Başvuruların büyük bir bölümü gerçekten samimi ve gerçek hayat hikayelerini barındırıyor. Hepimizi etkiliyor. Kişisel başvuruları elemedik. Bu başvuruların hepsini dikkate alıyor ve önemsiyoruz. Ama komisyonumuz, bir tür hakkın iadesi, tazmini gibi talepleri karşılayamaz. Biz Meclis çatısı altında kurulduk. Ama belki şu çıkarılabilir: Bu mağduriyetler tespit edilebilir, bunlara ilişkin değerlendirmelerimiz olabilir raporumuzda. Hatta başvuru sahiplerinin bazılarını dinlemeyi de düşünüyoruz. Darbe döneminde gerçekten yaşanmış hikayelerin komisyonumuz çalışmalarına çok önemli katkısı olacağını düşünüyorum.'' ''İşkenceleri de ele alacağız'' Nimet Baş, özellikle 1980 darbesi döneminde yaşanan işkenceler konusunda da çalışma yapacaklarını ifade etti. Bir darbenin en önemli özelliklerinden birinin hukukun askıya alınması, hukuk devleti ilkesinin işlerliğinin ortadan kaldırılması olduğunu kaydeden Baş, bunun en önemli sonucunun da temel insan haklarının ihlali olduğunu söyledi.
Baş, şöyle devam etti: ''Temel insan hakları ihlali ne demektir? Gözaltında kayıplar, işkenceler, yargılama faaliyetlerinin hukuka uygun yürütülmemesi ve en belirgini de işkenceler. 685 bin kişi gözaltına alındı 12 Eylül'de. Bu insanların çoğu baskı ve işkencelerden geçti. Hem de çok ağır şekilde. 90 güne kadar gözaltında tutma imkanı vardı. 90 gün, yaklaşık 3 ay poliste kalıyorsunuz. O andan itibaren sizin hangi kötü muameleye maruz kalacağınız, karanlık bir nokta. Gerçekten insan onurunun en ağır zedelendiği hadiselerden birisidir işkence. O yüzden insanlık suçudur, yüz karasıdır. Ben buna maruz kalan insanların hayatları boyunca bu travmayı atlatabileceklerini düşünmüyorum. İnsan olarak hepimiz bir dönemin sorgulamasını yaparken, belki de insanlığımızla yüz yüze gelmemiz gerekiyor. Vicdanımızın, aklımızın ama en fazla da adalet duygumuzun öne çıkması gerekiyor. Bunları reddetmeliyiz. Bunların hiçbir şekilde ülkenin gündemine gelmeyeceği kanaatinin toplumda pekişmesi gerekiyor. En güçlü duygumuz da bu.'' ''Okumak da bile zorlandım'' Darbe dönemindeki işkencelerle ilgili bilimsel çalışma yapılacağını bildiren Baş, işkencenin, komisyon çalışmalarında bir başlık oluşturacağını dile getirdi. Demokrasiye müdahalelerin bireylerde ve toplumda bıraktığı psikolojik ve sosyolojik etkileri inceleyeceklerini anlatan Baş, ''Bir bireyin psikolojisinin etkilenmesi söz konusu olduğunda, işkence konusu kaçınılmaz olarak önümüze gelecek. Ben kendim de bizzat bu alanda, özellikle 12 Eylül dönemini baz alan bir bilimsel araştırma okudum. Ve uygulanan işkenceleri. Açık söyleyeyim, ben bir insan olarak, yazılı bir bilimsel araştırma okurken bile ilk sayfalarından itibaren çok zorlandım. Okumak da bile zorlandım. İşkence, bu konunun en trajik ve en önemli yönlerinde biri. Mutlaka araştırılacak konulardan birisi'' diye konuştu. Nimet Baş, sıkı yönetim mahkemelerinin kararları ve yargılama sürecine ilişkin genel bir incelemede bulunacaklarını kaydetti. Baş, ''Toplum hukuk adına neye maruz kaldı? Hukuk darbeden önce nasıldı, darbe sırasında ve geçiş dönemlerinde nasıldı? Bunlar çok çok önemli. İncelenmesi gereken hususlardan bir tanesi ve inceleme kriterlerimizin başında geliyor' dedi. ''35. madde olmaması gereken bir düzenleme''
Darbe ve muhtıralara dayanak olduğu ifade edilen İç Hizmetler Kanunu'nun 35. maddesine ilişkin düşüncelerini de açıklayan Baş, şunları ifade etti: ''Benim şahsi görüşüme göre olmaması gereken bir düzenleme. Aslında maddenin içeriğine bakarak, bir hukukçu olarak değerlendirme yaparsam, TSK'nın iç ve dış güvenliğin tehlikeye girdiği anlarda görev oluşturması başka bir şeydir, bunun darbelere gerekçe oluşturarak yorumlanması başka bir şeydir. 1980 darbesi, 35. madde gerekçe gösterilerek yapılmıştır. Daha sonra 28 Şubat da bu anayasanın ve bu maddenin eşiğinde, vesayetçi bir demokrasiye yol açmıştır. Ama bu benim şahsi görüşüm. Bu konuda komisyonun bir değerlendirmesi olacak mı olmayacak mı bu konudaki çalışmalara bakmak lazım.'' ''İç hukuk sistemimizde olmayan bir kavram''
Komisyondan çıkacak sonuca göre, Meclis'in, devletin geçmişteki müdahaleleri ile ilgili, devlet adına Türk milletinden özür dilemesinin söz konusu olup olamayacağı sorusuna Baş, şu yanıtı verdi: ''Bizim iç hukuk sistemimizde olmayan bir kavramdan söz ediliyor. Son dönemde tartışılan bir şey. Dünyada örnekleri var. Özellikle kurulan hakikat komisyonları çerçevesinde. Güney Afrika'da, Cezayir, Fas, Almanya'da bu anlamda kurulan komisyonlar, böyle bir misyon edinmişler. Ama bizim kendi iç hukuk sistemimizde böyle bir açıklama yetkimiz yok bizim. Yani her ülkenin kendi hukuk sistemi ve gelenekleri, Meclis'in kendi geleneklerinin rolü vardır. Bizim komisyonumuz önerilerle çıkar, diğer bir ülkeninki başka türlü yorumlarla çıkar. Dolayısıyla böyle bir şey olmalı mı derseniz, Sayın Başbakanımız, Dersim hadisesi konusunda devleti temsilen, 'Ben özür diliyorum' dedi. Yani bu aslında olabilecek bir şey, olmayacak bir şey değil. Ama bizim böyle bir misyonumuz var mı? Çok tartışmalı bir konu.'' ''(Yeni anayasada şunlar olmalı) diyebiliriz'' Nimet Baş, komisyonda yaptıkları çalışmaların, Anayasa Uzlaşma Komisyonu'nun çalışmalarına da katkı sağlayabileceğini ifade etti. Yalnızca ''darbeler kötüdür'' demenin doğru bir tercih olmadığını, her zaman yapılan bir işin somut, elle tutulur ve gözle görülür bir yönünün olması gerektiğini belirten Baş, ''Ben bu anlamda siyasetin biraz daha reel olması gerektiğini düşünüyorum. Doğru şeylerin, doğru zeminde söylenmesi gerektiğini düşünüyorum'' dedi. Anayasa Uzlaşma Komisyonu ile Darbe ve Muhtıraları Araştırma Komisyonu'nun aynı dönemde kurulmuş olmasını önemsediğini kaydeden Baş, şöyle devam etti: ''Yani Anayasa Uzlaşma Komisyonu'nun şu anda Meclis'te çalışıyor olması, bütün siyasi partilerin eşit temsili ile kurulmuş olması çok önemli. Zira, bir siyasi seçim sonuçlarından beklenen yarar iki türlüdür. Biri, yönetimde istikrar diğeri temsilde adalet. Şu anda Meclis'te, temsilde adaletin en yüksek düzeyde sağlandığı bir dönem. Böyle bir dönem olmadı. Gönül ister ki yıllarca askerlerin siyasileri suçladığı ve 'Onlar aralarında anlaşamıyorlar, uzlaşamıyorlar' kelimesi bir yana bırakılır. İlk defa sivil iradenin Meclis iradesiyle bir anayasanın yapılacağı bir dönemi yaşıyoruz. 12 Eylül Anayasası dar bir gömlek. Bu millete, geldiğimiz nokta itibariyle çok dar geliyor. 12 Eylül Anayasası'nda özgürlüklerin istisna, kısıtlamaların kural haline getirildiği bir anayasa. Her yanıyla... 100'ün üzerinde maddesi değişti bugüne kadar ama halen daha o çatı zihniyetin orada temsil edildiğini görüyoruz. O da maalesef 28 Şubat sürecini getirmiştir. 28 Şubat'ı organize edenler ve bu yönde güç alanlar, hukuki dayanaklarını da yine o anayasaya dayandırdılar. Vesayetçi sistemin tekrar müdahalelere imkan sağlamasını önleyecek düzenlemeler yapılmalı. Bunun birinci yolu da anayasa değişikliği. Olmazsa olmaz. Bizim de katkılarımız olabilir. Aynı paralelde giderse, çalışmalarımızın sonuçları itibariyle bizim de önerilerimiz olur anayasadaki değişiklikler hususunda. 'Yeni anayasada şunlar olmalı' diyebiliriz.'' ''Benim de anım var ama paylaşamam'' Nimet Baş, ''12 Eylül 1980 darbesi döneminde, sizin de hafızanızdan silemediğiniz anılarınız var mı?'' sorusuna şu yanıtı verdi: ''Elbette var. Var ama ben bunu paylaşmıyorum. Çünkü komisyon üyelerimizin bir çoğu zaten darbe mağduru. İşkenceye maruz kalmışlar. Hem bizim partimizden, hem muhalefet partilerinden. Bizzat bunu yaşamış, bedelini ödemiş, uzun yıllar cezaevinde kalmış, hak mahrumiyetlerine gitmiş... Benim de tabii ki var. Ama ben bunu şimdi paylaşmayacağım. Çünkü bu tür konularda bizim bireysel hikayelerimize odaklanılsın istemiyorum. Benim şu an itibariyle, görevim itibariyle, bu konuda kendimi veya şahsi duygularımı çok dışında tutarak daha titiz bir çalışmayı sürdürebilmeyi amaçlıyorum. Mümkün olduğu kadar işin içine duygularımızı karıştırmadan... Ama bu milletin hissiyatını kendi duygularımıza yansıtıp o çerçeveyi, raporu yansıtmak... Hedefim bu.'' Baş ayrıca komisyonda, Başbakan Recep Tayyip Erdoğan ya da Bakanlar Kurulu üyelerinden herhangi birinin dinlenmesi yönünde şu ana kadar bir talep gelmediğini ifade etti.
